Hırsız ne demek, Kime Hırsız Denir?
Hırsızlık, yazılı kanunlar ya da toplumsal meşruiyet düzeyinde mülkiyeti kendine ait olmayan bir taşınır malı, izinsizce alıkoyma, kullanma, nesneden menfaat temin etme işidir. Tüm dinler tarafından da yasaklanmış bir eylemdir. Ekonomik değeri olan her türlü enerji de, taşınır mal sayılır ve hırsızlığa konu olabilir.
Günlük konuşma dilinde dolandırıcılık ile aynı anlamda kullanılsa da, dolandırıcılık ve hırsızlık ceza kanunlarında ayrı ayrı düzenlenmiş suçlardır. Aralarındaki en önemli fark, hırsızlıkta mal sahibinin elinden rızası olmadan çıkarken, dolandırıcılıkta mal sahibinin elinden rızasıyla çıkar.
Hırsızlığı adet haline getirip, meşrulaştırmış olan kişinin bu haline kleptonani denir. Tedavisi zor olsa da mümkündür.
Beytülmal Hırsızlığı
İslam hukukunda ve ahlakında, devlet kasasına, kamu kaynaklarına veya toplumun ortak mülkiyetine ait malların usulsüzce harcanması, çalınması veya kişisel çıkarlar için gasp edilmesi anlamına gelir. İslam'da devlet malına el uzatmak, doğrudan tüm toplumun hakkını (kul hakkını) ihlal ettiği için en büyük hainliklerden ve günahlardan biri olarak kabul edilir.
Beytülmal Hırsızlığı Neleri Kapsar?
Beytülmal kavramı sadece fiziksel bir kasayı ya da parayı ifade etmez; kamuyu ilgilendiren her türlü kaynak bu kapsama girer. Dolayısıyla şu eylemlerin tamamı beytülmal hırsızlığı (yolsuzluk, kamu zararı) olarak değerlendirilir:
Haksız Ödemeler Yapmak:
Bir kurumda hak etmeyen kişilere maaş bağlamak veya hayali işler üzerinden ödeme yapmak.
Kişisel Çıkarlar ve Akraba Kayırmak (Nepotizm): Kamu gücünü kullanarak eşe, dosta veya tanıdıklara ayrıcalık tanımak, ihaleleri usulsüz dağıtmak. Değerinden fazla göstererek haksız kazanç elde etmesini sağlamak.
Görevi İhmal ve Suiistimal:
Yanlış yapılan işler, yapılması gerekirken yapılmayan görevler ve israf edilen her türlü kamu bütçesi. Bununla birlikte, kamu yararı olmamasına, kullanımı meşru olmakla birlikte atıl duruma düşmesi öngörülebilir işler yapmak, yaptırmak, var olan bir hizmeti, binayı, veya ürünü , henüz eskimemiş, bozulmamış, stokta gereği kadar var olmasına rağmen yeniden yapmak, almak, yeniden üretmek veya yeniden yapmak da hırsızlıktır.
Yetkiyi Kötüye Kullanmak:
Kendi cebinden vermesi gereken bir yardımı ya da iyiliği, devletin veya belediyenin bütçesinden karşılamak. Devletin veya belediyenin yapması gereken bir yardımı, hizmeti veya işi, başka kişi veya şirketlere yaptırarak, sanki kamu kurumu veya belediye yapmış gibi fatura ettirmek, kamu veya belediyeden ödenecek miktarı almak, pay etmek, ortaya çıkan tutardan pay almak da beytülmal hırsızlığıdır. Yapılacak olan işleri, ihaleleleri, kanuna uygun olsa dahi, kendi yandaş, eş, dost veya akrabalarına vermek de başkasının hakkını çiğnemek olduğu için apaçık bir hırsızlıktır.
Hz. Muhammed (s.a.v.)'in Tavrı: Hz. Muhammed, hırsızlık ve kamu malı konusunda hiçbir ayrım gözetilmeyeceğini şu sözüyle vurgulamıştır: “Sizden öncekiler, ileri gelenlerden biri hırsızlık yaptığı zaman onu cezâlandırmadıkları, zayıf biri hırsızlık yaptığı zaman ise ona hemen had tatbik ettikleri için helak oldular. Şayet kızım Fâtıma hırsızlık yapsaydı muhakkak onun da elini keserdim.”
Beytülmal hırsızlığı, İslam hukukunda ve ahlakında devlet kasasına, kamu kaynaklarına veya toplumun ortak mülkiyetine ait malların usulsüzce harcanması, çalınması veya kişisel çıkarlar için gasp edilmesi anlamına gelir. İslam'da devlet malına el uzatmak, doğrudan tüm toplumun hakkını (kul hakkını) ihlal ettiği için en büyük hainliklerden ve günahlardan biri olarak kabul edilir.
Beytülmal Hırsızlığı Neleri Kapsar?
Beytülmal kavramı sadece fiziksel bir kasayı ya da parayı ifade etmez; kamuyu ilgilendiren her türlü kaynak bu kapsama girer. Dolayısıyla şu eylemlerin tamamı beytülmal hırsızlığı (yolsuzluk, kamu zararı) olarak değerlendirilir:
Haksız Ödemeler Yapmak: Bir kurumda hak etmeyen kişilere maaş bağlamak veya hayali işler üzerinden ödeme yapmak.
Kişisel Çıkarlar ve Akraba Kayırmak (Nepotizm):
Kamu gücünü kullanarak eşe, dosta veya tanıdıklara ayrıcalık tanımak, ihaleleri usulsüz dağıtmak.
Görevi İhmal ve Suiistimal:
Yanlış yapılan işler, yapılması gerekirken yapılmayan görevler ve israf edilen her türlü kamu bütçesi.
Yetkiyi Kötüye Kullanmak:
Kendi cebinden vermesi gereken bir yardımı ya da iyiliği, devletin veya belediyenin bütçesinden karşılamak.
Dinî Kaynaklar ve Tarihî Örnekler
(Bu yazımda, İslami kaynaklardan misaller vermemin ana sebebi; özellikle mevki ve makam sahiplerinde olması gereken birinci hususun, vicdani ahkak ve İmani korkunun mutlaka olması gerektiğine olan inancım nedeni iledir. Kişi, dini hassasiyetleri göz ardı ediyor olsa bile, insani ve vicdani hassasiyetlere sahip olması gerekir.)
İslam dini, şahsi malların korunmasına büyük önem atfettiği gibi, kamu malının korunmasını çok daha katı kurallara bağlamıştır.
Hz. Muhammed (s.a.v.)'in Tavrı: Hz. Muhammed, hırsızlık ve kamu malı konusunda hiçbir ayrım gözetilmeyeceğini şu sözüyle vurgulamıştır: “Sizden öncekiler, ileri gelenlerden biri hırsızlık yaptığı zaman onu cezâlandırmadıkları, zayıf biri hırsızlık yaptığı zaman ise ona hemen had tatbik ettikleri için helak oldular. Şayet kızım Fâtıma hırsızlık yapsaydı muhakkak onun da elini keserdim.”
Hz. Ömer Dönemi: Hz. Ömer, beytülmali koruma konusunda son derece hassas davranmıştır. Kamu işlerini yürütürken devletin mumunu yakan, kendi şahsi işlerine geçtiğinde ise devletin mumunu söndürüp kendi mumunu yakan meşhur yaklaşımı, beytülmal bilincinin en somut tarihî örneğidir.
Özetle; yetimin, fakirin ve tüm halkın hakkının bulunduğu kamu kaynaklarını (beytülmali) kendi çıkarı için yağmalayanlar, toplum vicdanında ve inanç dünyasında en ağır şekilde lanetlenmişlerdir.
Hulefai Râşidîn başta olmak üzere, eskiden devlet ricali, şahsi işleri için; Buna bir tek mumun yanması da dahil, azami gayret gösterirler, Beytülmal, yani kamu, yani milletin tek kuruşunu dahi kendileri için kullanmazlardı.
Adalet timsali Hz.Ömer'in şu kıssası ne güzel bir misaldir;
Bir akşam Hz. Ömer, devletin resmi işleri ve hazine (beytülmal) hesapları üzerinde çalışırken yanına şahsi bir işini görüşmek üzere bir arkadaşı (veya sahabe) gelir. Hz. Ömer, misafirini kabul etmeden önce önünde yanmakta olan mumu söndürür ve yanından çıkardığı başka bir mumu yakar.
beytülmalden bir mum
"Beytülmalden bir mum" ifadesi, İslam tarihinde kamu hakkına (kul hakkına) ve devlet malına gösterilen azami hassasiyeti ve dürüstlüğü simgeleyen dünyaca ünlü bir adalet kıssasına atıfta bulunur.
Bu ifadenin kökeni, ikinci İslam halifesi Hz. Ömer döneminde yaşanan şu meşhur olaya dayanır:
Bir akşam Hz. Ömer, devletin resmi işleri ve hazine (beytülmal) hesapları üzerinde çalışırken yanına şahsi bir işini görüşmek üzere bir arkadaşı (veya sahabe) gelir. Hz. Ömer, misafirini kabul etmeden önce önünde yanmakta olan mumu söndürür ve yanından çıkardığı başka bir mumu yakar.
Bu duruma anlam veremeyen misafir, neden böyle yaptığını sorduğunda Hz. Ömer şu tarihi cevabı verir:
"Az önce yanmakta olan mum devletin parasıyla, yani beytülmalden alınmıştı. O yanarken devlet işlerini yapıyordum. Şimdi ise seninle kendi şahsi işimizi, özel meselemizi konuşacağız. Devletin mumuyla kendi şahsi işimi aydınlatırsam kul hakkına girerim ve ahirette bunun hesabını veremem. Bu yüzden kendi paramla aldığım şahsi mumumu yaktım."
Hırsızın seni, beni olmadığı gibi, mevkisi, makamı, rütbesi de olmaz. Olmamalıdır da. Eğer birinde dahi zerrece iltimas, gözden kaçırma, kayırma söz konusu olduğunda o, büyüyerek devam eder. Devam etmesi de bir yana, toplumun her kesimi tarafından not edilir ve günü geldiğinde cevabı verilir.
Son söz; Hangi türü veya şekli olursa olsun, milletin ve devletin tek kuruşuna halel getirenlere zinhar taviz verilmemelidir.