BU ÜLKENİN YARISI HAFIZ
ŞAİRLERİN ÜLKESİ
Moritanya’nın Batısında Atlas Okyanusu, Güney Batısında ise Senegal yer almaktadır. Moritanya, dünyanın en büyük 29’üncü ülkesidir. Ülke bayrağında yeşil renk İslam’ı temsil ederken, sarı renk ise sahra çölünü temsil etmektedir. Moritanya’nın nüfusu 4 milyonu aşmaktadır ve nüfusun yüzde yüzü Müslümandır.
Moritanya ekonomisi tarım, hayvancılık ve maden işletmeciliğine dayanır. Ekonomide hayvancılığın önemli yer tutması ve toplumun büyük bir kesimin hayvancılık ile uğraşması insanların beslenme tarzına da yansımıştır, Moritanya’da kişi başına et tüketimi 30 kilograma ulaşır ve bu oran Batı Afrika ülkeleri arasındaki en yüksek orandır.
Resmi adı Moritanya İslam Cumhuriyeti olan ülkenin resmi dili Arapçadır.
Fakat Fransız sömürüsü altında iken resmi dil ilan edilen Fransızca, günümüzde okul, iş ve ticaret gibi birçok farklı alanda kullanılmaktadır. 8. yüzyılda bölgeye gelen Müslüman tüccarlar, yerel yapılanmalarla güçlü ilişkiler kurmuştur. Bu yüzyıldan sonra Gana krallarının Müslümanların bölgede barınmasına izin vermesi, Berberi kabilelerin Müslüman oluşu ve dinî-tasavvufi hareketler, Moritanya’nın büyük oranda Müslümanlaşmasını sağlamıştır.
ülke önce 28 Eylül 1958’de Moritanya İslam Cumhuriyeti adı ile Fransa’ya bağlı özerk bir bölge statüsü kazanmış, 28 Kasım 1960’ta da aynı isimle bağımsızlığını ilan etmiştir.
1961 yılında ülkenin ilk devlet başkanı olan Muhtar Veled Dâde.
2009-2019 yılları arasında devam eden Muhammed Veled Abdülaziz döneminin ardından, 2019 yılı Haziran ayında yapılan son seçimlerde aldığı %52’lik oyla başkanlık görevine gelen Muhammed Veled Gazvani, 2008-2018 yılları arasında Genelkurmay Başkanı, 2018-2019 yılları arasında da Savunma Bakanı olarak görev yapmıştır.
Hafızlar ülkesi Moritanya'da Kur'an eğitimi tahta levhalarla veriliyor
"Löh" adı verilen tahta levhalar üzerine yazılan ayetleri ezberleyen çocuklar, hafız olana kadar eğitimlerine devam ediyor.
Hafızlar ülkesi Moritanya'da Kur'an eğitimi tahta levhalarla veriliyor
Hafızlık eğitimine büyük önem verilen ve devlet başkanının bile hafız olduğu Batı Afrika ülkesi Moritanya'daki medreselerde çocuklar bu alandaki eğitimlerini "Löh" adı verilen tahta levhalar üzerine yazılan ayetlerle alıyor.
Başkent Nuakşot'taki Sıddık Medresesi'nde 5-15 yaş arasındaki 250 çocuk, tahta levhalar üzerine yazılan ayetleri ezberlemeye çalışıyor.
Çocukları, "löh" adı verilen tahta levha üzerindeki ayetleri ezberlemesinin ardından yazılar eğitmenlerce silinerek yerine yenileri yazılıyor.
Kur'an eğitimini bu şekilde alan çocuklar, uzun bir sürecin ardından hafızlık derecesine erişiyor.
Müfredattaki ilimlerin tahsilini tamamlayan öğrenciler, icazetlerini aldıktan sonra medreselerde eğitmen olabiliyor.
ŞİNKIT
İslâmiyet’in Bilâdüssûdan’ın batı ve merkezî bölgelerinde yayılmasında Şinkit (Moritanya) âlimleri önemli rol oynamıştır. Şinkit’te yetişen âlimlerin diğer İslâm ülkelerinde de tanındığı, bu âlimlerden faydalanmak için Batı Afrika şehirlerinden çok sayıda öğrencinin buraya geldiği bilinmektedir. Öğrencilerin dinî ilimler yanında astronomi, matematik ve tıp eğitimi de aldığı, Şinkit’e dışarıdan gelip eğitimlerini tamamladıktan sonra ülkelerine dönen öğrencilere Şenâkıta (Şenacita) denildiği vakidir. XVII. yüzyılın başlarından itibaren Batı Sahrâ’nın ilim ve kültürüne damgasını vuran Şinkit, bölge halkı nazarında Mekke, Medine, Kudüs, Dımaşk, Kahire ve Kayrevan’dan sonra İslâm dünyasının yedinci mukaddes şehri olarak kabul edilir.
İbn Abbas Camii, Moritanya’nın görülmeye değer tarihi yapılarındandır.
Camii, Fas mimarisi tarzında yapılmıştır. Camiinin Suudi Arabistan'ın verdiği maddi destekle yapılmasından dolayı, Suudi Camii olarak da bilinir. Cami aynı zamanda Başkent Nuşkot'ta inşa edilen ilk Camiidir. İnşa tarihi;1963.
Moritanya mutfak kültüründe Lübnan mutfağının önemli bir yeri vardır.
Güneyde balık ve pilav tüketilirken, kuzeyde et ve kuskus meşhurdur.
Yer fıstığı, bamya ve domatesle yapılan bir yemek olan Mahfe, Moritanya'nın en meşhur yemeğidir.
Çeşitli bakliyatlar ve sebzelerin yanı sıra et eklenerek yapıldığından çok doyurucu bir yemektir. Harira, Afrika Kıtası’nda çoğunlukla Ramazan aylarında oruç açılırken içilmektedir. Deve sütünden yapılan Zirg ve Nane Çayı ise ülke de en çok tercih edilen içecekler arasındadır.
Moritanya’da eve gelen misafir kim olursa olsun, 3 gün asla nereli olduğu sorulmaz.
Moritanya'nın, Sahra batı ucundaki bulunan antik çöl kasabası Chinguetti, nesiller boyu korunan binlerce yıllık Arapça el yazması kitaplara ev sahipliği yapıyor. UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan kasaba, bir dönem Mekke'ye giden hac kafilelerinin uğrak yeriyken hacılardan toplanan kitap ve dökümanlar zamanla çok sayıda kütüphanenin kurulmasına ön ayak oldu. Bir dönem sayıları 30'u bulan kütüphaneler, çöl kumları, sıcak ve rüzgarlı hava, termitler ve çöl haşereleri gibi nedenlerden dolayı sadece bazıları ayakta kalabildi. Kendilerine ‘’Kitap Koruyucuları’ adını verek kasabalılar günümüzde hala bu nadir eserlerin bakımını yaparak gelecek nesillere aktarmaya çalışıyor. ‘’Kitap Koruyucu’’ olan Moritanyalı Abdullah Habott, ailesinden kalan ve içinde çok sayıda el yazması, Kuran-ı Kerim, hadis ve fıkıh kitaplarının bulunduğu kütüphaneyi muhafaza ediyor.
Moritanya kütüphanesinin en eski elyazma tefsiri
Moritanya'nın Walata şehir kütüphanesi’nde 2500 elyazması korunmaktadır. Bu elyazma nüshaların en eskisi hicri 5. yüzyıla ait Kur'an-ı Kerim tefsiridir.
Walata kütüphanesi Moritanya'nın başkenti Novakşot'un 1300 km güneydoğusunda yer almaktadır. Orada korunan elyazmaları Moritanya çölünün tarihi ve uygarlığını anlatır.
Kütüphanenin binası kırmızıdır ve bu renkle, şehrin eski binalarının arasında belirgin şekilde göze çarpar. Bu kütüphanenin bir kısmında İslami eserler korunmaktadır.
Walata Elyazmaları kütüphanesi 1990'larda Moritanya'da elyazma nüshası sahiplerinin çabası ve İspanyol-Arap Merkezi işbirliğiyle kuruldu.
Bu kütüphanede 2500 elyazma Kur'an-ı Kerim nüshası korunmaktadır. En eski elyazma nüshası 5. yüzyıla ait Kur'an-ı Kerim tefsiridir. Walata kütüphanesi dünyanın dört bir yanından araştırmacılar için bir referans noktasıdır.
El Reşid Dağı ve Yazıtları
Kayalara kazılmış yazılar sebebiyle antik kent, Moritanya'da turistik bir cazibe merkezi haline geldi ve araştırmacılar için de büyük ilgi odağı olmuştur.
Ülkenin Fransız sömürgeciliğinden bağımsızlığını kazandığı dönemde ulusal marşın bestecisi olan Sidati Veled Abbe adlı ünlü bir sanatçının da dahil olduğu Hassani tarzının en önemli sanatçılarından bazıları bu şehirden geliyor.
Bölge mirasına ilgi duyanlar, bu yazıların El-Reşid'in altın çağında yazıldığına inanıyor.
Bu şehir, Moritanya'da görülmemiş bir ekonomik canlanma kaydetti, ancak 20'nci yüzyılın başında Fransız sömürgecileri tarafından, şehir sakinlerinin işgal planlarına karşı direnişi nedeniyle tahrip edildi.
Ancak kaya yazıtları yaklaşık üç asırlık bir aşkın, direnişin ve coşkunun tanığı olarak kaldı.
"Gözetimden kaçınmak ve hikayelerini aktarmak için kayalara kazdılar"
El-Reşid yazıtları, ülkelerinin çağdaş tarihini belgelemeye başladıkları dönemin başından beri Moritanyalı araştırmacılar tarafından ilgiyle karşılandı.
Bu yazıların ortaya çıktığı tarih dönemi, Fransız sömürgecilerinin gelmeden önce Moritanya'nın bu bölgesinde siyasi istikrarın görüldüğü bir döneme işaret ediyor. O dönemde El-Reşid'in ilmi yayılımı, bu şehrin sakinlerinin karakteristik özelliği olan Sufi kültürünün yayılmasına yardımcı oldu.
Kent, 1908'de Fransız sömürgesi tarafından yok edilişinin yıldönümünde düzenlediği kültür sezonunu, pazartesi günü tamamladı.
Şehirdeki anılar ve tarihi kalıntılar sadece kayalara kazılmış yazılar ve yıkılmış binalarla sınırlı.
Eski şehrin yıkıldığı yerin karşısında, El-Reşid'in sakinleri 1960'larda yeni bir şehir inşa etti.
Hafızlar Ülkesi
Moritanya’da insanlar geleneklerine bağlı kalarak, kağıt olmasına rağmen hafızlığı tahta tablet (Löh) üzerinde yapıyorlar.
Afrika’nın kuzeybatısında 4 milyon nüfuslu Moritanya’nın yarısı hafız. Moritanya’da teravih namazları istisnasız bütün camilerde hatimle kılınıyor. Her caminin imamı hafız olduğu gibi cemaatin neredeyse tamamı da hafız. Afrika’nın genelinde hafızlık eğitimi otuz cüz üzerinden yapılıyor. Moritanya’da ise Kur’ân- Kerim altmış cüz olarak taksim edilmiş. Bizde her beş sayfa bir hizib kabul edilirken, Afrika’da sekiz sayfa bir hizib kabul ediliyor. Burada iki türlü ezberleme usulü var. Yukarıdan aşağıya denilen, sondan başa doğru ezberleme, diğeri de aşağıdan yukarıya denilen, baştan sona doğru ezberleme.
Usul olarak şifahi dediğimiz, duyarak öğrenme metodu ile ezberleme yaygın. Bunun sebebi kâğıdın az olması ve matbaanın yeterince gelişmemesi olarak gösteriliyor. Ancak basılı Kur’ân-ı Kerîm bulmakta zorlanan Müslüman çocukları bunu hiç dert etmemişler. Bir hafızın dizinin dibine oturarak hemen erken yaşlarda hafızlığa başlamışlar.
Hafızlık anlatılırken tahta tablet diyebileceğimiz löhlerden de bahsetmek gerekiyor. Moritanya’da Kur’ân talebeleri, harfleri tahta tabletler üzerine yazarak öğreniyorlar. Bu da uzun sürdüğü için bir taraftan hafızlık devam ediyor bir taraftan da yüzüne okuma geliştiriliyor. Löhler için özel kömürler kullanıyorlar ve onu suya batırıp tahta üzerine ezberleyecekleri sayfaları yazıyorlar. Hafız hocalar talebelere hizip hizib yazdırdıkları löhlerden Kur’ân-ı Kerîm’i ezberlettiriyorlar. Hocasının yazdığı metni ezberleyip veren talebe arkasından tahtasını yıkıyor ve arkasından yeni dersini hocasının nezaretinde yazıyor. Bu uzun bir süreç gibi gelebilir; ama yine 1 ya da en geç 2 yılda hafızlık bitirilebiliyor. Şu anda bile löh’ler üzerine yazarak hafızlık usulü devam ediyor. Bu adet olarak devam ettirildiğinden basılı Kur’ân-ı Kerîmler yaygınlaşsa bile bırakmak istemiyorlar. Yazarak ezberledikleri için hem hafızlıkları kuvvetli oluyor hem de bunu daha değerli buluyorlar.
Belli bir yere geldikten sonra tekrarları Kur’ân-ı Kerîm’den yapıyorlar. Ama o löh’e yazdıklarını hiç unutmuyorlar. Hafızlık müddetince Kur’ân-ı Kerîm’i iki defa yazmış oluyorlar. Bir hafız “Gözümü kapatınca aklıma löhe yazdıklarım geliyor. Yazdığımız için hıfzetmemiz daha kolaylık oluyor.” diye ifade ediyor.
Şairler Ülkesi
Moritanya aynı zamanda Şairlerin Ülkesi olarak da anılır. Ülkede milyonlarca şair vardır. Şairlik Moritanya'da adeta babadan oğula geçen bir gelenek olmuştur.
Moritanya bugün hem Afrika için, hem de İslam Coğrafyası için son derece önemli bir ülkedir.
Kaynak ; Başta AA olmak üzere Moritanya hakkında çıkan haberlerden derlenerek hazırlanmıştır.
Türkiye'nin Nuaşkot'ta Büyükelçiliği vardır.
https://tr-tr.facebook.com/profile.php?id=438496092874147
X : @TC_NuaksotBE
Moritanya İslam Cumhuriyeti'nin de Ankara'da Büyükelçiliği bulunmaktadır.
MORİTANYA İSLAM CUMHURİYETİ ANKARA BÜYÜKELÇİLİĞİ
Adres: Oran Mah. Şemsettin Bayramoğlu Sok. No:7 Çankaya/Ankara
#HABERB24