Türkiye’de Akıl Hocalığının Geleceği
“İş dünyası, değişim hızındaki baş döndürücü artışa uyum sağlamak zorunda kaldı,” denildiğinde yıl 1990’dı. Bugün bu ifade her zamankinden daha geçerli. Türkiye’de faaliyet gösteren şirketler, jeopolitik belirsizliklerle, teknolojik dönüşümle ve içerideki ekonomik dalgalanmalarla da aynı anda mücadele ediyor. Yönetici koltukları artık bir plan masasından çok, kriz koordinasyon merkezine benziyor. Strateji arayışı ve yön bulma ihtiyacı, belki de son on yılların en yoğun düzeyine ulaştı.
Bu arayışın merkezine oturması beklenen danışmanlık sektörü ise beklenen performansı göstermekte zorlanıyor. Bir zamanlar sadece davetle girilen, “sözümüz satılmaz, istenir” söylemleriyle kendini yücelten bu yapılar, artık büyüme hedeflerinin peşinden koşarken kurumsal itibarlarını zorlayan kararlar almak zorunda kalıyor. Eskiden yalnızca tavsiye veren birer akıl hocasıyken, artık sürecin bizzat içinde yer alan, hatta uygulayıcı konumuna geçen yapılar hâline geldiler. Bunun maliyeti ise sektörün kültürel dokusunun dönüşmesi oldu.
Türkiye’de danışmanlık alanı, son on yılda olağanüstü bir genişleme yaşadı. Gerek özel sektörün yapısal dönüşüm ihtiyacı, gerekse kamu kurumlarının stratejik planlamaya olan ilgisi bu büyümeyi destekledi. Ancak bu büyüme, her zaman etik ilkelerle örtüşmedi. Nitelikten ziyade niceliğe odaklanan bazı yapılar, yol haritalarını hızla genişletirken öngörü, sorumluluk ve bağımsızlık gibi temel ilkeleri ikinci plana attı. Bu yaklaşım, danışmanlığın yalnızca çözüm üretmekten ibaret olmadığını, aynı zamanda temsil ettiği değerlerin ve inşa ettiği güvenin de önemli olduğunu unutturdu.
Pandemi sonrası yaşanan yeniden yapılanma süreci, danışmanlara büyük bir talep doğurdu. Şirketler, tedarik zinciri alternatiflerini belirlemek, üretim sistemlerini dönüştürmek ve dijitalleşme alanında atılım yapmak için dışarıdan destek almaya yöneldi. Bu ani talep artışı, bazı firmalar için kısa vadeli gelir sıçramaları yarattı. Ancak aynı zamanda altyapıdan yoksun, liyakatten uzak, genelgeçer tavsiyelerle çalışan yapıların da ortaya çıkmasına zemin hazırladı.
Türkiye’deki danışmanlık sektörünün en dikkat çeken evrimi, fikirleri uygulayan karma ekipler oluşturması oldu. Kurumsal verimlilik, dijital mimari, üretim organizasyonu gibi alanlarda şirketlere yol gösteren bu ekipler, uygulama süreçlerine doğrudan müdahil olarak, operasyonel alanda daha fazla sorumluluk üstlendi. Ancak bu alan, uzun süredir daha uygun fiyatla hizmet veren başka profesyonel hizmet sağlayıcıların egemenliğindeydi. Rekabetin yoğunlaştığı bu yeni sahada, danışmanlar hem ücretlendirme sistemlerini yeniden yapılandırmak hem de daha teknik uzmanları istihdam etmek zorunda kaldılar.
Bu değişim karşısında bazı yapıların ayakta kalma çabası başarılı oldu; bazıları ise geçmiş başarılarının rehavetine kapılarak yavaşladı. Özellikle uzman kadroları tutmak, yeni teknolojilere adapte olmak ve müşteri ilişkilerinde şeffaflık sağlamak, bu sektördeki başarının temel kriterleri hâline geldi. Ancak hızla büyüyen, farklı alanlara yayılan yapılar için bu geçiş hiç kolay olmadı. Büyüme, derinlik pahasına gerçekleştiğinde; strateji, slogana dönüşebiliyor.
Danışmanlığın bir diğer sınavı, Türkiye’de de yapay zekâ ile başladı. Şirketler artık verilerini işleyen, kararları modelleyen ve stratejik seçenekleri simüle eden yazılımlara ulaşabiliyor. Bu durum, danışmanların sunduğu birçok hizmetin otomasyonla yer değiştirme ihtimalini gündeme getiriyor. Bilgi artık herkesin ulaşabildiği, ancak çok az kişinin gerçekten anlamlandırabildiği bir veri yığınına dönüştü. Danışmanlar bu tabloda ya yeniden yorumlayıcı, derinleştirici ve bağlamsallaştırıcı bir role bürünecek ya da sıradanlaşacak.
Bazı şirketler, yapay zekâ tabanlı karar destek sistemlerini danışmanların yerine geçirebilecek kadar geliştirdiklerine inanıyor. Hatta bazı teknoloji firmaları, doğrudan danışmanlık hizmeti sunmaya başladı bile. Türkiye’de de benzer eğilimler kendini gösteriyor. Kurumsal veri havuzlarını analiz eden, verimlilik önerileri sunan, stratejik senaryo üretimi yapan algoritmalar, artık yönetim kurulu toplantılarına davet ediliyor. Bu durum, danışmanlık sektörünü, süreçlerin içinde sorumluluk alan bir aktöre dönüştürme zorunluluğu getiriyor.
Kısa vadede bu dönüşüm, sektöre hız ve verimlilik kazandırabilir. Ancak uzun vadede danışmanlığın itibarını, bilgiyi hangi değerlerle sunduğu belirleyecek. Türkiye’de firmaların, bu sektörün ikinci yüzyılına güçlü bir şekilde girebilmesi için erdemli olması gerekecek. Hakikatin yönünü işaret eden bir duruş sergileyen yapılar varlığını sürdürebilecek.